Xem Arrival (2): Thời gian

“Hãy thử tưởng tượng một cuộc sống không-đếm-giờ. Khả năng cao là bạn không thể. Bạn biết bây giờ là tháng mấy, năm nào, ngày nào trong tuần. Có một chiếc đồng hồ trên tường nhà bạn hay trên màn hình xe bạn. Bạn có một thời gian biểu, một cuốn lịch, một thời điểm định trước cho bữa tối hay việc xem phim. Nhưng xung quanh bạn, chẳng ai màng đến việc đếm giờ. Lũ chim không bao giờ đến muộn. Bọn cún không xem đồng hồ. Đám hươu nai không cáu nhặng lên vì lỡ mất ngày sinh nhật. Chỉ con người đo đếm thời gian. Chỉ con người đánh chuông báo giấc. Và, vì thế, chỉ con người chịu đựng một nỗi sợ hãi khủng khiếp mà không sinh vật nào khác phải gánh chịu. Nỗi sợ hết thời gian.” (1)

Thời điểm chúng ta bắt đầu đong đếm thời gian hẳn cũng không xa bao lâu sau cuộc Cách mạng Nhận thức. Trước đó, không có gì là quá muộn hay quá sớm. Mọi thứ đều xảy ra đúng thời điểm mà chúng cần xảy ra. Mọi sinh vật đều ăn, ngủ, giao phối và chết ở đích xác những lúc chúng cần như thế. Khi con người bắt đầu đếm, thì mới bắt đầu thấy mình có quá ít hay quá nhiều thời gian, tuỳ thuộc vào việc hắn đang đói hay đang no, đang sợ hãi hay đang ở cạnh bạn tình. Một cách đương nhiên, hắn muốn tăng thêm thời gian sung sướng và giảm bớt thời gian khổ sở. Đong đếm thời gian để định cư, để canh tác, để phát triển công nghệ, để đánh nhau và điều khiển lẫn nhau: hắn nghĩ rằng đếm được thời gian là làm chủ đời sống. Hắn không nhận ra một điều căn bản: rằng khi hắn sống thì hắn không đếm, và khi hắn đếm thì hắn không sống. Hắn vẫn đếm, vì đơn giản không thể làm gì khác được. Nhận thức về thời gian là một lời nguyền đối với con người.

Hắn không nhận ra một điều căn bản: rằng khi hắn sống thì hắn không đếm, và khi hắn đếm thì hắn không sống.

Chúng ta bước vào Arrival cùng thời điểm một đứa bé ra đời. Rồi đứa trẻ lớn lên, lớn thêm lên, rồi bệnh và chết. Cảnh trước: người mẹ thẫn thờ đi trong hành lang bệnh viện. Cảnh sau: người mẹ làm công việc thường ngày của bà – giáo sư ngôn ngữ ở một trường đại học. Nhận định của chúng ta: hẳn là bà mẹ đã vượt qua (hoặc cất đi) nỗi đau để tiếp tục sống. Chúng ta dễ dàng rơi vào bẫy của quán tính nhận thức, rằng thời gian là tuyến tính. Có trước, rồi mới có sau. Lần lượt, nối tiếp, không ngừng nghỉ. Đó là cách hiểu phổ biến và dễ dàng nhất về thời gian. Nhưng liệu đó có phải là cách hiểu duy nhất?

Người Heptapods có một nhận thức khác về thời gian. Ngôn ngữ của họ không có “thì”. Họ không nói: “Tôi đang thở” (hay “đã thở”, hoặc “sẽ thở”). Họ nói:

Tôi và Thở nối với nhau bằng một vệt khói tròn, hiện ra và tan đi nhanh như một làn gió. Bảo rằng “tan đi nhanh” có lẽ không đúng: vệt khói tròn tan đi ngay khi người đối diện nhận đủ thông tin – mọi thứ đều chuẩn xác và đủ đầy, không nhanh, không chậm. Bảo rằng họ “nói” hẳn cũng sai: “nói” là hoạt động phải diễn ra trong thời gian, để âm thanh đủ thời gian di chuyển và kết nối thông tin. Người Heptapods không nói, chỉ viết. Bởi tất cả thời gian đều đã ở đây rồi. Hàng tỉ năm trước hay ngày hôm qua, 5 năm sau hay 3000 năm nữa, tất cả đều có thể chạm vào được NGAY BÂY GIỜ, nếu bạn sử dụng ngôn ngữ của họ.

Hãy thử cân nhắc khả năng này: rằng thời gian không phải là một dòng chảy miên viễn, mà là MỘT THỜI ĐIỂM duy nhất được nhìn ngắm từ nhiều góc khác nhau và trải nghiệm theo nhiều cách khác nhau.

Hãy thử cân nhắc khả năng này: rằng thời gian không phải là một dòng chảy miên viễn, mà là MỘT THỜI ĐIỂM duy nhất được nhìn ngắm từ nhiều góc khác nhau và trải nghiệm theo nhiều cách khác nhau. Cái mà ta tưởng là dòng chảy thực ra chỉ là một bộ sưu tập khổng lồ các khoảnh khắc, mà mỗi khoảnh khắc chỉ là một phiên bản khác nhau của cùng một thời điểm, và không nhất thiết được nối với nhau theo một chu trình tuyến tính. Nhìn từ góc này, ta gọi là “quá khứ”, từ góc kia sẽ gọi là “tương lai”, trong khi tất cả đều là “hiện tại”. Giống như kênh VTV1 vẫn đang chiếu thời sự song song với phim Hàn Quốc trên VTV3 trong khi ta đang xem Planet Earth 2 trên National Geographic. Khi ta chuyển kênh, ta sẽ được đưa đến thời điểm tương ứng, nhưng thực ra ta vẫn chỉ đang ở thời điểm NÀY mà thôi. Ta chuyển kênh khi để mình đắm chìm vào một nỗi đau/niềm hạnh phúc trong quá khứ, hoặc ta sợ hãi/phấn khích trước một điều “chưa đến” từ tương lai. Ta chuyển kênh khi mở rộng cảm quan của mình, khi ta chạm vào nỗi niềm của người khác, khi ta di chuyển khỏi quán tính của ý thức để thể nhập vào những vùng hiểu biết rộng lớn hơn của tiềm thức và/hoặc siêu thức. Và, dù ta có nhớ hay không, tất cả các khoảnh khắc đó đều đang được quan sát và trải nghiệm BÂY GIỜ. Mọi thay đổi về nhận thức, thái độ, cảm nhận, và lựa chọn, đều xảy ra NGAY LÚC NÀY. Đó là toàn bộ ý nghĩa đằng sau cái được gọi là sức-mạnh-của-hiện-tại.

Thế thì tại sao con người lại lớn lên, lại già đi, lại chết? Tại sao vạn vật lại sinh rồi diệt? Nếu thời gian là ảo, tại sao mọi thứ lại có khởi đầu và kết thúc?

Khởi đầu và kết thúc của một cuộc tình, một sự nghiệp, hay chính cuộc đời chúng ta, là những trải nghiệm khác nhau mà ta nhận thức được là nhờ có thể xác hữu hạn này. Biết đâu, nếu lùi xa khỏi thân xác, chúng ta là một ánh nhìn bình thản quan sát mọi điều xảy ra với hiểu biết về vô thường và vô tận, với tất cả những kỳ diệu thiêng liêng mà người ta gọi là “Thượng Đế”, “Phật Tính” hoặc “Tình Yêu”? Biết đâu, thân xác sống/chết cùng thời gian này, dù đôi khi ta cảm thấy nặng trĩu như một lời nguyền, thực ra lại chính là ân huệ vĩ đại nhất mà vũ trụ đã dành cho ta?

Biết đâu, thân xác sống/chết cùng thời gian này, dù đôi khi ta cảm thấy nặng trĩu như một lời nguyền, thực ra lại chính là ân huệ vĩ đại nhất mà vũ trụ đã dành cho ta?

Và, khi ta nhận ra điều đó, khi ta có tất cả hiểu biết về thời gian, về điều thiêng liêng, về sự hữu hạn, ta sẽ sống như thế nào?

Như nhà khoa học Ian, để đáp lại câu hỏi của Louise, rằng “nếu anh có thể nhìn toàn bộ cuộc đời anh từ khi bắt đầu đến khi kết thúc, liệu anh có muốn thay đổi gì không”, anh nói, “có lẽ anh sẽ bày tỏ những gì anh cảm thấy nhiều hơn”.

Như Rainer Maria Rilke, khi ông viết trong Thư gửi người thi sĩ trẻ tuổi: “Ở đây, thời gian không thể làm tiêu chuẩn đo lường. Một năm có kể gì; mười năm không là gì cả. Khi mình là nghệ sĩ thì có nghĩa là không tính toán, không kể số. Khi mình là nghệ sĩ thì có nghĩa là nẩy nở như một cây lá không hề bức thúc nhựa cây, đứng vững một cách tín thành trong tất cả những ngọn gió lớn của mùa xuân, không hề sợ hãi nao núng rằng mùa hạ không trở lại nữa. Mùa hạ nhất định sẽ đến. Nhưng mùa hạ chỉ đến cho những kẻ nào biết chờ đợi, chờ đợi một cách trầm lặng và cởi mở như là mình đã có cả vĩnh cửu trước mắt mình. Tôi đã học được điều ấy mỗi ngày bằng bao nhiêu cơn đau đớn, bằng bao nhiêu nỗi đau khổ mà tôi vẫn cảm tạ: Kiên nhẫn vẫn là tất cả.” (2)

Hay, như Bùi Giáng:
“Yêu nhau một phút cũng đành
Miễn là phút ấy chân thành yêu nhau”


(1) Trích dịch The time keeper, Mitch Albom
(2) Trích Bức thư thứ ba, Thư gửi người thi sĩ trẻ tuổi, Rainer Maria Rilke, Hoàng Thu Uyên (Phạm Công Thiện) dịch.

One thought on “Xem Arrival (2): Thời gian

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s