Chấm xanh nhạt ấy

“Nhìn lại lần nữa đi vào cái chấm ấy. Đó là đây. Đó là nhà. Đó là ta. Trên cái chấm đó là tất cả những người ta yêu, ta biết, tất cả những người ta từng nghe nói đến, từng sống trên đời. Là khối kết tập của tất cả niềm vui nỗi khổ, của hàng ngàn tôn giáo, lý tưởng, và học thuyết kinh tế, mọi kẻ săn bắn và hái lượm, mọi anh hùng và mọi thằng hèn, tất cả những người sáng tạo và những kẻ hủy diệt các nền văn minh, tất cả vua chúa và nông dân, tất cả những cặp đang yêu, mọi ông bố bà mẹ và các em bé tràn trề hy vọng, những nhà sáng chế và thám hiểm, những bậc thầy đạo đức, những chính trị gia biến chất, tất cả các “siêu sao”, tất cả các “lãnh tụ tối cao”, mọi thánh nhân và mọi con người tội lỗi trong lịch sử loài người đều ở cả đó, xúm xít trên một hạt bụi nhỏ nhoi treo lơ lửng trong một tia nắng mặt trời”.

“Look again at that dot. That’s here. That’s home. That’s us. On it everyone you love, everyone you know, everyone you ever heard of, every human being who ever was, lived out their lives. The aggregate of our joy and suffering, thousands of confident religions, ideologies, and economic doctrines, every hunter and forager, every hero and coward, every creator and destroyer of civilization, every king and peasant, every young couple in love, every mother and father, hopeful child, inventor and explorer, every teacher of morals, every corrupt politician, every “superstar,” every “supreme leader,” every saint and sinner in the history of our species lived there-on a mote of dust suspended in a sunbeam.”

– Carl Sagan

Thế giới

Thế giới đang ngày càng được thiết kế để gây thêm phiền não cho chúng ta. Hạnh phúc chẳng có chút ích lợi gì cho việc kinh doanh cả. Nếu chúng ta hạnh phúc với những gì chúng ta có, thì tại sao chúng ta phải cần thêm nữa? Làm sao anh bán được kem dưỡng da chống lão hoá? Anh làm người ta lo lắng về việc già đi. Làm sao anh lùa người ta đi bỏ phiếu cho một đảng chính trị? Anh khiến người ta sốt vó lên vì vấn đề nhập cư. Làm sao anh dụ được người ta mua bảo hiểm? Bằng cách làm người ta lo sợ về mọi thứ. Làm sao anh khiến được người ta đi phẫu thuật thẩm mỹ? Bằng cách nhấn mạnh vào các khuyết điểm ngoại hình của họ. Làm sao dụ họ xem TV? Khiến họ lo lắng rằng họ sẽ bỏ lỡ nhiều thứ nếu không xem. Làm sao bán một cái smartphone mới? Làm cho họ cảm thấy như thể họ đang bị bỏ lại đằng sau. Sống bình dị trở thành một kiểu hành động cách mạng. Sống hạnh phúc với sự tồn tại không-cần-nâng-cấp của bạn, sống thoải mái với những bản-thể-người đầy hỗn loạn của chúng ta, hoàn toàn không tốt cho việc kinh doanh một chút nào.

“The world is increasingly designed to depress us. Happiness isn’t very good for the economy. If we were happy with what we had, why would we need more? How do you sell an anti-ageing moisturiser? You make someone worry about ageing. How do you get people to vote for a political party? You make them worry about immigration. How do you get them to buy insurance? By making them worry about everything. How do you get them to have plastic surgery? By highlighting their physical flaws. How do you get them to watch a TV show? By making them worry about missing out. How do you get them to buy a new smartphone? By making them feel like they are being left behind. To be calm becomes a kind of revolutionary act. To be happy with your own non-upgraded existence. To be comfortable with our messy, human selves, would not be good for business.” 

Matt Haig, Reasons to Stay Alive

Ý nghĩa cuộc đời

Ảnh Mưa chụp, 2018

“Ý nghĩa của cuộc đời là đi tìm hạnh phúc” – bọn bất hạnh hay nói câu này.

“Ý nghĩa của cuộc đời là tiến hoá/trưởng thành/học hỏi” – bọn chưa tiến hoá/thiếu trưởng thành/ít học hay nói câu này.

“Cuộc đời hoàn toàn vô nghĩa” – bọn không tìm thấy ý nghĩa cuộc đời hay nói câu này.

“Ý nghĩa sự sống được con người duy trì trong bản thân họ như một nhiệm vụ. Nhiệm vụ này là duy nhất, riêng có, không thể thay thế và không thể bù đắp bằng bất cứ gì. Nhiệm vụ này mỗi người đều phải tự biết, ngoài họ ra không ai có thể biết thay họ. Việc thực hiện nhiệm vụ này không là gì khác ngoài hiện thực hoá ý nghĩa đời sống. Đấy là cái mà con người bằng đời sống của họ, trong đời sống của họ, từ đời sống của họ và vì đời sống của họ mà hành động.” – bọn đọc Hamvas Béla hay chép mấy câu này.

We never know

“Khi hàng ngàn chiếc ô tô chen chúc nhau ngang qua London, chúng ta gọi đó là tắc nghẽn giao thông, nhưng điều đó không tạo ra một bầu nhận thức London khổng lồ nào đó (some great Londonian consciousness) bay là đà trên đại lộ Piccadilly và tự nhủ: “Khỉ thật, ta cảm thấy thật bế tắc!”. Khi hàng triệu người cùng bán ra hàng tỉ cổ phiếu, chúng ta gọi đó là một cuộc khủng hoảng kinh tế, nhưng không có một đại linh hồn Wall Street nào càu nhàu: “Cứt thật, ta cảm thấy thật khủng hoảng.” Khi hàng tỉ tỉ phân tử nước tụ lại với nhau trên bầu trời, chúng ta gọi đó là một đám mây, nhưng không có một ý thức tự thân nào của đám mây xuất hiện để tuyên bố: “Ta cảm thấy muốn mưa lắm rồi.” Thế thì làm sao mà, khi hàng tỉ tín hiệu điện tử di chuyển trong não tôi, một tâm trí lại xuất hiện và cảm thấy “Tao đang điên đây!”? Cho đến năm 2016, chúng ta hoàn toàn chưa biết gì về việc đó cả.”

Đoạn trích phía trên, dịch từ Homo Deus của Yuval Noah Harari, đặc biệt thú vị. Vì mặc dù đồng ý với hầu hết các dẫn chứng và rất mê cách dẫn dắt hấp dẫn của ông, ở ngay đoạn này mình lại đặt câu hỏi: ủa, tại sao không? Kết luận luôn là không có các linh hồn lớn bay vòng vòng trên đầu các thành phố, có cảm xúc vốn được tích tụ từ cảm xúc của toàn bộ sự sống bên dưới, và từ cảm xúc đó dẫn đến các sự kiện lớn tiếp theo, liệu có vội quá và chủ quan quá không?

Biết đâu, ngay tại thời điểm hiện tại, các linh hồn lớn vẫn đang bay vòng vòng phía trên đầu chúng ta. Biết đâu đa số họ đang mất dần kiên nhẫn.

“Khó thở quá!”

“Đau quá!”

“ĐCM tất cả những sự giả dối tạm bợ này thật đáng kinh tởm!”

“Tao muốn giết người lắm rồi!”

“Phải có chiến tranh thôi!”

Biết đâu từng linh hồn nhỏ của mỗi sinh linh trên mặt đất, không chỉ của con người mà của hàng tỉ loài sinh vật là nạn nhân của con người, đang gửi tín hiệu dồn dập 24/7 lên trời, khẩn cầu các linh hồn lớn, làm ơn phát lệnh kết thúc giùm chúng con?

Biết đâu là như thế?

Who makes History

The creation of Adam, Michelangelo, Sistine Chapel’s ceiling, painted c. 1508–1552

Để một cây táo nở hoa cần hàng ngàn điều kiện phù hợp: hạt giống, nhiệt độ, độ ẩm, ánh nắng, đất, độ tơi xốp của đất, sinh vật, cây bụi, cỏ, vi sinh vật, côn trùng, thiên địch của côn trùng…vv… Nếu coi hoa táo nở là một sự kiện lịch sử, thì ai là người tạo ra sự kiện đó? Không một ai, mà tất cả. Toàn bộ vũ trụ đã vận động để tạo ra bông hoa đó, mỗi một yếu tố đều góp phần của mình vào quá trình sáng tạo.

Bây giờ quay lại cái gọi là lịch sử của loài người, và những cá nhân được coi là “làm nên lịch sử”, những kẻ được vinh danh, được ghi chép, được tôn trọng hay phỉ nhổ. Tất cả họ đều chỉ là một yếu tố trong hàng triệu triệu yếu tố của sự chuyển động được ghi nhận thành các sự kiện đó. Ở đúng thời điểm, với đầy đủ điều kiện, làm đúng việc cần làm và có thể làm, đó là tất cả những gì xảy ra. Không có gì vĩ đại trong từng cá nhân đó hết. Sự vĩ đại nằm ở cái toàn thể, là sự dịch chuyển sâu bên dưới và cao bên trên, trong vô lượng những điều không nhìn thấy được.

Con người thích nghĩ là mình vĩ đại (hay gia tộc mình, quốc gia mình, đế chế mình, cũng thế). Cùng lúc đó, nó biết là nó chẳng vĩ đại chút nào. Vì thế bằng mọi cách nó tạo ra hàng tỉ thứ màu mè, những câu chuyện hấp dẫn, những mưu kế thâm sâu qua nhiều nghìn năm chỉ để tự lừa dối bản thân về sự vĩ đại dối trá của chính nó. Một cuộc chơi hết sức u mê, luẩn quẩn và đầy đau khổ, nhưng nó chẳng thà chọn chơi, còn hơn đối diện với sự thật.

Vậy, nếu không phải lũ sinh vật nhỏ bé dối trá đáng thương ấy đã làm nên lịch sử, thì ai? So who makes His-story?

It’s Him, obviously.

Xem Arrival (3): Điều bí ẩn

Khẩn cấp: người ngoài hành tinh đã xuất hiện ở nhiều điểm khác nhau trên trái đất, phi thuyền của họ treo lơ lửng trên trời như những viên sỏi hình bán nguyệt khổng lồ. Không ai biết họ từ đâu đến, họ đã đến bằng cách nào, và đến đây để làm gì. Vấn đề nghiêm trọng nhất: họ không làm gì cả.

Làm thế nào bây giờ? Nếu họ tấn công thì thật dễ: chúng ta chỉ cần tự vệ. Dù họ là những kẻ tàn bạo nhất dải ngân hà, những sinh vật thông minh quỷ quyệt nhất, những nền văn minh hùng mạnh nhất: chỉ cần họ tỏ ý muốn xâm lược trái đất, chúng ta nhất định sẽ chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Hãy cứ yên tâm: trong các bộ phim xưa nay về người ngoài hành tinh, cuối cùng bao giờ nhân loại cũng giành phần thắng. Nhưng đây là lần đầu tiên có một thể loại khách không mời từ vũ trụ lạ lùng như vậy: họ nhất định cứ treo lơ lửng trên đầu chúng ta và không làm gì. Giờ sao?

Arrival đã làm được một điều tuyệt đẹp: giữ cho điều bí ẩn được hoàn toàn bí ẩn. Dù ta có đề phòng hay sợ hãi: điều bí ẩn vẫn lặng im. Dù ta có phần nào hiểu được ngôn ngữ của họ: điều bí ẩn vẫn hiện diện. Dù ta có suýt tung ra tất cả hoả lực đang có: điều bí ẩn vẫn vẹn nguyên. Họ ở đây để làm một việc thôi: nhắc ta nhớ về điều bí ẩn.

Albert Einstein khẳng định:

“Điều đẹp đẽ nhất mà chúng ta có thể trải nghiệm được chính là cái bí ẩn. Đó là cảm thức nền tảng tạo nên cái nôi của nghệ thuật và khoa học chân chính. Kẻ nào không biết đến nó, không còn khả năng tự vấn hay kinh ngạc, kẻ đó có thể coi như đã chết, chết như một cây nến tàn… Với tôi, sự huyền bí trong cái vô tận của đời sống, cùng với chút hé mở về cấu trúc diệu kỳ của thực tại, cũng như sự nỗ lực hết mình để thấu hiểu một phần, dù rất nhỏ bé, của cái Uyên nguyên tỏa rạng trong cõi tạo hóa này, đã là đủ rồi.” (1)

Nhưng ta thường đối xử với cái bí ẩn như thế nào? Ta dựng hàng rào cao, ta huy động vũ khí, ta mặc giáp chống phóng xạ. Toàn bộ sự chú ý của chúng ta dồn vào quán tính tự vệ. Toàn bộ sự suy đoán của chúng ta hướng về giả thiết sẽ bị tấn công. Toàn bộ năng lượng của chúng ta dùng để chuẩn bị chiến tranh. Nhưng, như một tấm gương trong suốt, cái bí ẩn cho ta thấy: chiến tranh xảy ra không do đâu khác ngoài chính sự sợ hãi và chộn rộn trong mỗi con người. Cuộc sống không phải là một trò chơi có tổng bằng không. (Life is a non-zero-sum-game). Không ai khác tấn công chúng ta, ngoài chính chúng ta. Rainer Maria Rilke tha thiết:

“Ồ ước gì con người có thể cưu mang niềm bí ẩn này, trần gian gồm đầy bí ẩn ở ngay cả nơi những sự vật nhỏ bé nhất, ước gì con người có thể cưu mang sự bí ẩn ấy cho chính mình, cưu mang một cách khiêm cung, chịu đựng sự bí ẩn một cách nhẫn nại, cảm nhận bao nhiêu nan điểm của niềm cơ mật kia, thay vì nhận lấy điều huyền bí một cách bộp chộp, khinh suất.”(2)

Ước gì con người có thể đối diện với điều bí ẩn mà không cần mặc áo giáp. Trên thực tế, đó là cách duy nhất để làm điều đó: chúng ta chỉ có thể kết nối và thấu cảm cái bí ẩn bằng thân thể trần trụi và trái tim rộng mở. Henry Miller viết rất nhiều về điều đó: “Khoảnh khắc ta quan sát thật kỹ một điều gì, dù chỉ là nhánh cỏ, nó sẽ mở phơi một thế giới huyền bí, tuyệt diệu, lộng lẫy khó tả.” (3) Nhưng liệu đó có phải là cách mà chúng ta đang sống? “Mỗi ngày ta đều đang giết đi những rung động vi tế nhất của mình. Đó là lý do vì sao ta lại thấy nhói đau khi ta đọc những dòng chữ viết bởi một bậc thầy nào đó và nhận ra chúng là của mình – những chồi non mà ta đã tự ngắt chỉ bởi ta không đủ tin tưởng vào sức mạnh của chính mình, vào đánh giá của riêng mình về sự thật và cái đẹp. Mỗi con người, khi y hoàn toàn im lặng, khi y trở nên tuyệt đối trung thực với bản thân mình, y có khả năng chạm đến những sự thật sâu xa nhất. Chúng ta đều khởi đi từ cùng một nguồn cội. Chẳng có gì bí ẩn về nguồn gốc của vạn vật. Chúng ta đều là một phần của tạo hoá, một phần của tất cả các hoàng đế, các nhà thơ, các nhạc sĩ; chúng ta chỉ cần mở ra, để nhận thấy những điều vốn đã ở đó từ lâu.” (4)

Chúng ta chỉ cần mở ra, để nhận thấy những điều vốn đã ở đó từ lâu.

Yên lặng, trung thực, mở phơi: rõ ràng đó không phải là điều đa số chúng ta đang làm.“Chúng ta bày các phát minh phát kiến của mình ra khắp hành tinh, chưa từng cân nhắc khả năng rằng chúng không cần thiết, thậm chí còn gây hại. Chúng ta chế tạo nhiều phương cách liên lạc siêu phàm, nhưng chúng ta có đang giao tiếp với nhau hay không? Chúng ta di chuyển cơ thể mình trong không gian bằng siêu tốc độ, nhưng liệu chúng ta đã bao giờ rời khỏi điểm xuất phát? Tâm trí, đạo đức, linh hồn của chúng ta đều bị giam cầm. Chúng ta đã thu nhặt được gì khi san phẳng những rặng núi, rút năng lượng từ các dòng sông hùng vĩ, hay di chuyển cả một khối lượng dân cư khổng lồ như xếp đặt những quân cờ, nếu chúng ta vẫn cứ là những sinh thể bất an, khốn khổ, cạn kiệt như xưa? Coi như thế là sự tiến bộ thì thật là bịp bợm. Chúng ta có thể thành công trong việc biến đổi toàn bộ bề mặt trái đất, đến mức thậm chí Đấng Sáng Tạo còn không nhận ra, nhưng nếu bản thân chúng ta vẫn không suy chuyển chút nào, thì ý nghĩa của tất cả những việc đó là gì?”(5)

“Việc của ngươi không phải là tìm kiếm tình yêu, mà chỉ là tìm thấy và hạ xuống những hàng rào ngăn cách với tình yêu mà ngươi đã dựng lên trong lòng mình.” – RUMI

Điều bí ẩn, Sự sống, Thượng Đế, Tình yêu – gọi là gì cũng được – đang hiện diện quanh ta. Trong tất cả thời gian. Trong mọi dạng ngôn ngữ. Trong từng hơi thở phập phồng.“Đời sống cứ tiếp tục diễn ra, dù chúng ta hành xử như những kẻ hèn nhát hay như những người hùng. Đời sống không có một quy luật nào khác ngoài việc chúng ta cần nhận ra và hoàn toàn chấp nhận đời sống một cách vô điều kiện. Tất cả những gì ta bàng quan, tất cả những gì ta chạy trốn, tất cả những gì ta chối bỏ, phỉ báng hay khinh miệt, rốt cuộc sẽ quay lại đánh bại ta. Những gì trông qua có vẻ dơ dáy, đớn đau, xấu ác, có thể trở thành nguồn cơn của vẻ đẹp, của phúc lạc, và của sức mạnh, nếu được đối diện bằng một tâm trí rộng mở. Mọi khoảnh khắc đều có thể trở thành hoàng kim cho những ai có đủ tầm nhìn để nhận ra điều đó.” (6)

———
(1) Trích dịch tiểu luận Thế giới như tôi thấy (The world as I see it), Albert Einstein, trong tập “Ideas and Opinions” của Three River Press.
(2) Trích Bức thư thứ tư, Thư gửi người thi sĩ trẻ tuổi, Rainer Maria Rilke, Hoàng Thu Uyên (Phạm Công Thiện) dịch.
(3),(4),(5),(6) Trích từ nhiều nguồn của Henry Miller.

Xem Arrival (2): Thời gian

“Hãy thử tưởng tượng một cuộc sống không-đếm-giờ. Khả năng cao là bạn không thể. Bạn biết bây giờ là tháng mấy, năm nào, ngày nào trong tuần. Có một chiếc đồng hồ trên tường nhà bạn hay trên màn hình xe bạn. Bạn có một thời gian biểu, một cuốn lịch, một thời điểm định trước cho bữa tối hay việc xem phim. Nhưng xung quanh bạn, chẳng ai màng đến việc đếm giờ. Lũ chim không bao giờ đến muộn. Bọn cún không xem đồng hồ. Đám hươu nai không cáu nhặng lên vì lỡ mất ngày sinh nhật. Chỉ con người đo đếm thời gian. Chỉ con người đánh chuông báo giấc. Và, vì thế, chỉ con người chịu đựng một nỗi sợ hãi khủng khiếp mà không sinh vật nào khác phải gánh chịu. Nỗi sợ hết thời gian.” (1)

Thời điểm chúng ta bắt đầu đong đếm thời gian hẳn cũng không xa bao lâu sau cuộc Cách mạng Nhận thức. Trước đó, không có gì là quá muộn hay quá sớm. Mọi thứ đều xảy ra đúng thời điểm mà chúng cần xảy ra. Mọi sinh vật đều ăn, ngủ, giao phối và chết ở đích xác những lúc chúng cần như thế. Khi con người bắt đầu đếm, thì mới bắt đầu thấy mình có quá ít hay quá nhiều thời gian, tuỳ thuộc vào việc hắn đang đói hay đang no, đang sợ hãi hay đang ở cạnh bạn tình. Một cách đương nhiên, hắn muốn tăng thêm thời gian sung sướng và giảm bớt thời gian khổ sở. Đong đếm thời gian để định cư, để canh tác, để phát triển công nghệ, để đánh nhau và điều khiển lẫn nhau: hắn nghĩ rằng đếm được thời gian là làm chủ đời sống. Hắn không nhận ra một điều căn bản: rằng khi hắn sống thì hắn không đếm, và khi hắn đếm thì hắn không sống. Hắn vẫn đếm, vì đơn giản không thể làm gì khác được. Nhận thức về thời gian là một lời nguyền đối với con người.

Hắn không nhận ra một điều căn bản: rằng khi hắn sống thì hắn không đếm, và khi hắn đếm thì hắn không sống.

Chúng ta bước vào Arrival cùng thời điểm một đứa bé ra đời. Rồi đứa trẻ lớn lên, lớn thêm lên, rồi bệnh và chết. Cảnh trước: người mẹ thẫn thờ đi trong hành lang bệnh viện. Cảnh sau: người mẹ làm công việc thường ngày của bà – giáo sư ngôn ngữ ở một trường đại học. Nhận định của chúng ta: hẳn là bà mẹ đã vượt qua (hoặc cất đi) nỗi đau để tiếp tục sống. Chúng ta dễ dàng rơi vào bẫy của quán tính nhận thức, rằng thời gian là tuyến tính. Có trước, rồi mới có sau. Lần lượt, nối tiếp, không ngừng nghỉ. Đó là cách hiểu phổ biến và dễ dàng nhất về thời gian. Nhưng liệu đó có phải là cách hiểu duy nhất?

Người Heptapods có một nhận thức khác về thời gian. Ngôn ngữ của họ không có “thì”. Họ không nói: “Tôi đang thở” (hay “đã thở”, hoặc “sẽ thở”). Họ nói:

Tôi và Thở nối với nhau bằng một vệt khói tròn, hiện ra và tan đi nhanh như một làn gió. Bảo rằng “tan đi nhanh” có lẽ không đúng: vệt khói tròn tan đi ngay khi người đối diện nhận đủ thông tin – mọi thứ đều chuẩn xác và đủ đầy, không nhanh, không chậm. Bảo rằng họ “nói” hẳn cũng sai: “nói” là hoạt động phải diễn ra trong thời gian, để âm thanh đủ thời gian di chuyển và kết nối thông tin. Người Heptapods không nói, chỉ viết. Bởi tất cả thời gian đều đã ở đây rồi. Hàng tỉ năm trước hay ngày hôm qua, 5 năm sau hay 3000 năm nữa, tất cả đều có thể chạm vào được NGAY BÂY GIỜ, nếu bạn sử dụng ngôn ngữ của họ.

Hãy thử cân nhắc khả năng này: rằng thời gian không phải là một dòng chảy miên viễn, mà là MỘT THỜI ĐIỂM duy nhất được nhìn ngắm từ nhiều góc khác nhau và trải nghiệm theo nhiều cách khác nhau.

Hãy thử cân nhắc khả năng này: rằng thời gian không phải là một dòng chảy miên viễn, mà là MỘT THỜI ĐIỂM duy nhất được nhìn ngắm từ nhiều góc khác nhau và trải nghiệm theo nhiều cách khác nhau. Cái mà ta tưởng là dòng chảy thực ra chỉ là một bộ sưu tập khổng lồ các khoảnh khắc, mà mỗi khoảnh khắc chỉ là một phiên bản khác nhau của cùng một thời điểm, và không nhất thiết được nối với nhau theo một chu trình tuyến tính. Nhìn từ góc này, ta gọi là “quá khứ”, từ góc kia sẽ gọi là “tương lai”, trong khi tất cả đều là “hiện tại”. Giống như kênh VTV1 vẫn đang chiếu thời sự song song với phim Hàn Quốc trên VTV3 trong khi ta đang xem Planet Earth 2 trên National Geographic. Khi ta chuyển kênh, ta sẽ được đưa đến thời điểm tương ứng, nhưng thực ra ta vẫn chỉ đang ở thời điểm NÀY mà thôi. Ta chuyển kênh khi để mình đắm chìm vào một nỗi đau/niềm hạnh phúc trong quá khứ, hoặc ta sợ hãi/phấn khích trước một điều “chưa đến” từ tương lai. Ta chuyển kênh khi mở rộng cảm quan của mình, khi ta chạm vào nỗi niềm của người khác, khi ta di chuyển khỏi quán tính của ý thức để thể nhập vào những vùng hiểu biết rộng lớn hơn của tiềm thức và/hoặc siêu thức. Và, dù ta có nhớ hay không, tất cả các khoảnh khắc đó đều đang được quan sát và trải nghiệm BÂY GIỜ. Mọi thay đổi về nhận thức, thái độ, cảm nhận, và lựa chọn, đều xảy ra NGAY LÚC NÀY. Đó là toàn bộ ý nghĩa đằng sau cái được gọi là sức-mạnh-của-hiện-tại.

Thế thì tại sao con người lại lớn lên, lại già đi, lại chết? Tại sao vạn vật lại sinh rồi diệt? Nếu thời gian là ảo, tại sao mọi thứ lại có khởi đầu và kết thúc?

Khởi đầu và kết thúc của một cuộc tình, một sự nghiệp, hay chính cuộc đời chúng ta, là những trải nghiệm khác nhau mà ta nhận thức được là nhờ có thể xác hữu hạn này. Biết đâu, nếu lùi xa khỏi thân xác, chúng ta là một ánh nhìn bình thản quan sát mọi điều xảy ra với hiểu biết về vô thường và vô tận, với tất cả những kỳ diệu thiêng liêng mà người ta gọi là “Thượng Đế”, “Phật Tính” hoặc “Tình Yêu”? Biết đâu, thân xác sống/chết cùng thời gian này, dù đôi khi ta cảm thấy nặng trĩu như một lời nguyền, thực ra lại chính là ân huệ vĩ đại nhất mà vũ trụ đã dành cho ta?

Biết đâu, thân xác sống/chết cùng thời gian này, dù đôi khi ta cảm thấy nặng trĩu như một lời nguyền, thực ra lại chính là ân huệ vĩ đại nhất mà vũ trụ đã dành cho ta?

Và, khi ta nhận ra điều đó, khi ta có tất cả hiểu biết về thời gian, về điều thiêng liêng, về sự hữu hạn, ta sẽ sống như thế nào?

Như nhà khoa học Ian, để đáp lại câu hỏi của Louise, rằng “nếu anh có thể nhìn toàn bộ cuộc đời anh từ khi bắt đầu đến khi kết thúc, liệu anh có muốn thay đổi gì không”, anh nói, “có lẽ anh sẽ bày tỏ những gì anh cảm thấy nhiều hơn”.

Như Rainer Maria Rilke, khi ông viết trong Thư gửi người thi sĩ trẻ tuổi: “Ở đây, thời gian không thể làm tiêu chuẩn đo lường. Một năm có kể gì; mười năm không là gì cả. Khi mình là nghệ sĩ thì có nghĩa là không tính toán, không kể số. Khi mình là nghệ sĩ thì có nghĩa là nẩy nở như một cây lá không hề bức thúc nhựa cây, đứng vững một cách tín thành trong tất cả những ngọn gió lớn của mùa xuân, không hề sợ hãi nao núng rằng mùa hạ không trở lại nữa. Mùa hạ nhất định sẽ đến. Nhưng mùa hạ chỉ đến cho những kẻ nào biết chờ đợi, chờ đợi một cách trầm lặng và cởi mở như là mình đã có cả vĩnh cửu trước mắt mình. Tôi đã học được điều ấy mỗi ngày bằng bao nhiêu cơn đau đớn, bằng bao nhiêu nỗi đau khổ mà tôi vẫn cảm tạ: Kiên nhẫn vẫn là tất cả.” (2)

Hay, như Bùi Giáng:
“Yêu nhau một phút cũng đành
Miễn là phút ấy chân thành yêu nhau”


(1) Trích dịch The time keeper, Mitch Albom
(2) Trích Bức thư thứ ba, Thư gửi người thi sĩ trẻ tuổi, Rainer Maria Rilke, Hoàng Thu Uyên (Phạm Công Thiện) dịch.